Dệt may Bangladesh: Cuộc chiến sinh tồn giữa bão chi phí và cạnh tranh

Ngành dệt may Bangladesh đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi chi phí sản xuất leo thang và đơn hàng sụt giảm, buộc quốc gia này phải tìm kiếm các hiệp định thương mại mới.

Một “cơn bão hoàn hảo” đang đổ ập xuống các nhà xưởng may mặc tại Dhaka. Không chỉ là câu chuyện về nhu cầu tiêu dùng, mà là sự cộng hưởng của bất ổn địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và áp lực cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ trong khu vực.

“Gọng kìm” chi phí và áp lực từ biến động địa chính trị

Sự bất ổn tại Vùng Vịnh, đặc biệt là nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz, đã tạo ra một cú sốc trực tiếp lên giá nhiên liệu. Theo ông Shah Mohammad Mohit, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc O’Dell Group, chi phí sản xuất của doanh nghiệp đã bị đẩy tăng từ 12-15%. Đáng báo động hơn, chi phí logistics nội địa từ Dhaka đến cảng Chittagong đã tăng vọt gấp ba lần, biến vận tải trở thành một gánh nặng tài chính khổng lồ.

Trong bối cảnh niềm tin tiêu dùng tại các thị trường chủ lực như Mỹ và EU suy yếu do ảnh hưởng của chiến tranh và lạm phát, các doanh nghiệp Bangladesh rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: họ không thể chuyển phần chi phí gia tăng này sang cho khách hàng mà phải tự gánh chịu, dẫn đến sụt giảm lợi nhuận sâu sắc.

Số liệu báo động: Lần đầu tụt hậu sau Việt Nam sau 5 năm

Những áp lực trên đã chuyển hóa thành những con số thống kê đầy ám ảnh. Xuất khẩu dệt may của Bangladesh ghi nhận mức giảm liên tiếp trong 8 tháng. Đỉnh điểm là vào tháng 3, khi kim ngạch xuất khẩu sụt giảm mạnh tới 19.4%.

Một cột mốc đáng chú ý và gây lo ngại cho chính phủ nước này là vào năm 2025, lần đầu tiên sau nửa thập kỷ, vị thế xuất khẩu dệt may của Bangladesh bị Việt Nam vượt mặt. Điều này cho thấy sự trỗi dậy mạnh mẽ của các đối thủ cạnh tranh trực tiếp thông qua việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Chiến lược cứu vãn: Từ hỗ trợ tài chính đến “canh bạc” hiệp định thương mại

Hỗ trợ từ Chính phủ: Liệu có đủ?

Sau cuộc bầu cử tháng 2, chính quyền của Thủ tướng Tarique Rahman đã giải ngân 25.65 tỷ Taka (khoảng 206.94 triệu USD) để hỗ trợ xuất khẩu, với mức hỗ trợ tiền mặt từ 0.3-10% giá trị hàng hóa. Tuy nhiên, ông Mohammad Hatem, Chủ tịch Hiệp hội Dệt kim Bangladesh, cho rằng đây chỉ là những cam kết cũ. Để thực sự bứt phá, Bangladesh cần những cơ chế mới táo bạo hơn, như bỏ thuế 10% đối với khoản hỗ trợ xuất khẩu và nới lỏng quy định nhập khẩu nguyên liệu.

Kỳ vọng từ các thị trường chiến lược

Bangladesh hiện đang đặt cược vào ba thị trường lớn nhất là Nhật Bản, Mỹ và EU thông qua các thỏa thuận mới:

• Nhật Bản: Đây được coi là “điểm sáng” nhất với hiệp định miễn thuế cho 7,379 mặt hàng. Với kim ngạch hiện tại khoảng 1 tỷ USD/năm, thỏa thuận này kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích doanh thu tức thì.
• Hoa Kỳ: Việc giảm thuế đối ứng từ 37% xuống 19% (ngang mức Việt Nam và Ấn Độ) là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, điều khoản yêu cầu sử dụng nguyên liệu từ Mỹ đang gây tranh cãi vì nó phá vỡ chuỗi cung ứng vốn phụ thuộc vào Trung Quốc và Ấn Độ. Hơn nữa, rủi ro từ các quy định về “nền kinh tế phi thị trường” có thể ngăn cản Bangladesh gia nhập RCEP.
• Liên minh Châu Âu (EU): Thỏa thuận PCA là nền móng để duy trì ưu đãi thuế sau khi Bangladesh mất vị thế quốc gia kém phát triển (LDC) vào tháng 11 tới.

Góc nhìn chuyên gia: Cải cách nội tại là chìa khóa cuối cùng

Theo chuyên gia Fahmida Khatun, các hiệp định thương mại chỉ là “điều kiện cần”, không phải “điều kiện đủ”. Nếu không cải cách quyết liệt về hạ tầng cảng biển, đơn giản hóa thủ tục hải quan và chuyển dịch cơ cấu sản xuất sang sợi tổng hợp, Bangladesh sẽ tiếp tục mất lợi thế vào tay Việt Nam và Ấn Độ.

Bài học rút ra: Trong một thế giới đầy biến động, việc phụ thuộc vào ưu đãi thuế quan cho các nước nghèo (LDC) là một chiến lược rủi ro. Sự bền vững chỉ đến từ việc nâng cao năng suất lao động và tối ưu hóa logistics nội địa.

Liệu Bangladesh có thể lấy lại vị thế dẫn đầu trước sự vươn lên mạnh mẽ của dệt may Việt Nam? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về cuộc đua này ở phần bình luận bên dưới!